کنترل فرسایش سواحل و رودخانه ها (کنترل فرسایش هیدرولیکی)

فرسایش خاک در محدوده های مجاور رودخانه ها با توجه به وجود جریان آب در طول مسیر و همچنین حرکت آب و ایجاد امواج در محدوده سواحل دریاها از جمله پدیده های مهمی است که علاوه بر تهدید منابع آب و خاک کشور، تخریب اراضی، ابنیه و تأسیسات مجاور را در پی دارد. بطور کلی برای محافظت و کنترل فرسایش حاشیه رودخانه ها و سواحل سه روش مطرح است :

  • روش های بیولوژیک
  • روش های سازه ای / مکانیکی
  • روش های ترکیبی

در روش بیولوژیک از گیاهان مناسب جهت کشت در حاشیه رودخانه ها استفاده می شود. ویژگی هایی نظیر رشد سریع، داشتن ریشه های بلند، متراکم و گسترده و سازگاری گیاه با شرایط آب و هوایی محل در انتخاب گیاه بسیار حائز اهمیت است. با توجه به اینکه مناطق خشک و نیمه خشک بخش وسیعی از کشور ما را تشکیل میدهد بنابراین بخش اعظم و تعداد زیادی رودخانه های ایران در طول سال بسیار کم آب بوده و به تبعیت از آن پوشش گیاهی نیز اندک است، از اینرو با توجه به شرایط و موقعیت مکانی، در بسیاری موارد استفاده از پوشش گیاهی و تثبیت بیولوژیک به تنهایی فاقد کارایی مناسب بوده و لازم است با اجرای سازه مکانیکی و به روش ترکیبی محدوده ساحل یا حاشیه رودخانه تثبیت شود.

در روش سازه ای / مکانیکی عموماً از مصالح سنگی، مخلوط رودخانه ای با روکش سنگریزه و یا پوشش های گابیونی برای ایجاد آبشکن استفاده می شود. آبشكن ها / اپی ها سازه هايي هستند كه اغلب به صورت عمود بر مسير جريان رودخانه از كناره به سمت داخل رودخانه ساخته مي شوند. وظيفه اصلي اين سازه ها حفاظت از حاشیه رودخانه است. يكي از روش هاي جلوگيري از فرسايش، تثبيت سواحل است که به دو روش مستقيم و غيرمستقيم انجام می شود. در روش مستقيم از سازه تثبيت كننده به طور مستقيم و به شكل پوشش بدنه بر روي ساحل استفاده مي كنند و در روش غيرمستقيم تثبيت رودخانه ها توسط احداث سازه هاي عرضي در طول ساحل فرسايش پذير انجام مي گيرد. در اين سازه ها سرعت آب هنگام برخورد با آبشکن ها كم شده و جريان پس از چرخش به آبشكن بعدي برخورد مي كند و به این شکل نيروي فرسايش آب مستهلك مي شود، از طرفي به علت كم شدن سرعت آب، رسوبات حل شده توسط رودخانه بين هر جفت از آبشکن ها تهنشين شده و به مرور زمان فواصل بين آبشکن ها با اين رسوبات پر مي شود.

راهکارهای مبتنی بر کنترل فرسایش سازه ای عبارتند از :

سیستم لحاف بتنی UniFlex

سیستم بلوک فرش (CBM (Concrete Block Mattress

سیستم UniDyke

TOP